و اختصاص مفاض را بمفيض ، لازم مىآيد كه هرچيزى علت هرچيزى و هرچيزى معلول هرچيزى تواند شود ، و اين معنى ضرورى البطلان است . نمىبينى كه آتش علت سخونت و گرمى مىتواند شد ، و علت برودت و سردى نمىتواند شد ، يبوست معلول زمين مىتواند شد ، و معلول هوا نمىتواند شد ، « قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى « 1 » شاكِلَتِهِ » - و ما للتراب ، و رب الأرباب - « چه نسبت خاك را با عالم پاك » از اين بيانات شافيه و تحقيقات كافيه كه اكثر آنها بلكه همهء آنها از مواهب الهيه و از خصايص اين رساله است ، ظاهر و منكشف گرديد كه « 2 » حضور معلول بالذات و مفاض بالذات بحضور اشراقى از براى مدرك حضور جاعل بالذات و مفيض بالذات است بحضور اشراقى از براى او ، و ليكن بوجه نه بكنه ، بنحو نقصان نه بنحو تمام ، بوجه قصور نه بوجه كمال ، از اينجا است كه گفته‌اند : ادراك مفاض مر مفيض را به قدر افاضه است نه به قدر مفيض « الحمد للّه ملهم الصواب » . سر " الهى " و رمز " قرآنى " از اين لطيفهء عرشيه معلوم مىشود سر قول خداوند عالم جل و علا « من يطع الرسول فقد اطاع اللّه » يعنى : كسى كه اطاعت كند پيغمبر را پس بتحقيق اطاعت كرده است خدا را ، و معنى كلام خاتم اوصيا « عليه آلاف التحية و الثناء » : من عرف نفسه فقد عرف ربه . يعنى كسى كه بشناسد نفس خود را بتحقيق شناخته است پروردگار خود را ، و معانى بسيار و رموز بيشمار در اين حديث شريف كه از معدن علوم ربانى و منبع حكم يزدانى ثابت است مندرج و مندمج است ، بلكه اين كلمهء جامعه بر همهء علوم الهيه و معالم ربوبيه مشتمل است ، و نعم ما قيل : كلام الملوك ملوك الكلام . اميد كه در مباحث آينده و لمعات مستقبله ببعضى از آن رموز و اسرار به نحوى از اجمال اشاره نموده شود ، و سر كلام صادر از مشكات ولايت و اهل بيت عصمت در زيارت جامعه كبيره « من عرفكم فقد عرف اللّه » يعنى كسى كه بشناسد شما را پس بتحقيق شناخته است خدا را ، و امثال اين مذكورات از آيات و اخبار « لا تعد و لا تحصى » است و به اين قاعدهء لطيفه و كلمهء ملكوتيهء

--> ( 1 ) - س 17 ، ى 86 . ( 2 ) - بيان اينكه معرفت اثر بحضور اشراقى مؤثر است بالذات بوجه نه بكنه .